Ustawa z dnia 12 maja 2011 o kredycie konsumenckim

Wrzesień 10, 2017

Ustawa z dnia 12 maja 2011 o kredycie konsumenckim

Ustawa z dnia 12 maja 2011 r.
o kredycie konsumenckim

 

Ustawa o kredycie konsumenckim z 12 maja 2011r. weszła w życie z dniem 18 grudnia 2011r.

Równocześnie została uchylona Ustawa z dnia 20 lipca 2001r. o kredycie konsumenckim [Dz.U.2001 nr 100 poz.1081].

 

Przed 22.07.2017r. w ograniczonym zakresie ustawa odnosiła się również do umów o kredyt zabezpieczony hipoteką oraz pożyczki zabezpieczonej hipoteką (art. 22, 23, 29, 35, 35a, 46).

 

Wejście w życie dnia 22.07.2017r. Ustawy z dnia 23 marca 2017 r. o kredycie hipotecznym oraz o nadzorze nad pośrednikami kredytu hipotecznego i agentami  skutkowało wyłączeniem z ustawy o kredycie konsumenckim zapisów dotyczących kredytu i pożyczki zabezpieczonych hipoteką.
Dotychczasowe przepisy (obowiązujące do dnia 22.07.2017) mają zastosowanie dla informacji udzielanych przed zawarciem umowy jak i dla umów o kredyt hipoteczny/pożyczkę hipoteczną oraz kredyt konsumencki zawartych przed dniem wejścia w życie ustawy o kredycie hipotecznym.

 

Cel ustawy

Ujednolicenie ochrony konsumentów we wszystkich krajach Unii Europejskiej.

Nowa definicja kredytu konsumenckiego

Zgodnie z Ustawą z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim przez umowę o kredyt konsumencki rozumie się umowę o kredyt w wysokości nie większej niż 255.550,- zł (lub równowartość w innej  walucie), który kredytodawca w ramach swojej działalności udziela lub daje przyrzeczenie udzielenia konsumentowi [Ustawa, 2011, art. 3].

 

Z dniem 22.07.2017 r. definicję rozszerzono o kredyt niezabezpieczony hipoteką przeznaczony na remont domu albo lokalu mieszkalnego niezależnie od kwoty kredytu.

 

Obowiązki kredytodawcy oraz pośrednika kredytowego

Ustawa nakłada obowiązki na kredytodawcę oraz pośrednika kredytowego, z czego część jest obwarowana sankcją kredytu darmowego. W szczególności są to  : 

  • Obowiązki informacyjne w reklamie dotyczącej kredytu konsumenckiego.
  • Dokonanie oceny zdolności kredytowej konsumenta (pierwotnie: oceny ryzyka kredytowego konsumenta), a w przypadku odmowy udzielenia kredytu w wyniku uzyskania informacji zawartych w bazie danych lub zbiorze danych kredytodawcy przekazanie konsumentowi bezpłatnej informacji o wynikach tego sprawdzenia oraz wskazanie bazy danych, w której dokonano sprawdzenia.
  • Udzielenie konsumentowi wyjaśnień co do treści przekazywanych informacji oraz postanowień umowy kredytu przed jej podpisaniem, tak aby umożliwić podjęcie decyzji dotyczącej umowy o kredyt konsumencki.
  • Przekazanie na wniosek konsumenta bezpłatnego projektu umowy kredytu, jeżeli spełnia on warunki do udzielenia mu kredytu.
  • Przekazanie konsumentowi obowiązkowego formularza informacyjnego zawierającego wszystkie podstawowe informacje określone w ustawie przed zawarciem umowy.
  • Ustalenie rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania według wzoru określonego w ustawie oraz całkowitej kwoty do zapłaty przez konsumenta.
  • Przekazanie konsumentowi wzoru oświadczenia o odstąpieniu od umowy przy zawarciu umowy.
  • Niezwłoczne doręczenie umowy konsumentowi.

 

Dodatkowe obowiązki  nałożone na pośredników kredytowych
  • Informowanie konsumenta o fakcie współpracy z danym kredytodawcą.
  • Informowanie o fakcie otrzymywania z tego tytułu wynagrodzenia.

 

Odsetki maksymalne i odsetki maksymalne za opóźnienie

1 stycznia 2016r. weszła w życie Ustawa z dnia 9 października 2015 r. o zmianie ustawy o terminach zapłaty w transakcjach handlowych, ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw [Dz.U. 2015 poz. 1830] która zmieniła zasady ustalania odsetek maksymalnych.  W umowach zawieranych w okresie od 20.02.2006 do 31.12.2015r. górną granicę zarówno odsetek umownych jak i karnych wyznaczała czterokrotność stopy kredytu lombardowego.

Według zmienionych przepisów od 2016r. rozróżnia się:

  • ODSETKI USTAWOWE– suma stopy referencyjnej NBP (aktualnie 1,5%) i 3,5 p.p.,
  • ODSETKI MAKSYMALNE- dwukrotność odsetek ustawowych (na dzień 02.07.2016r. wynoszą 10%),
  • ODSETKI USTAWOWE ZA OPÓŹNIENIE- suma stopy referencyjnej NBP (aktualnie 1,5%) i 5,5 p.p.,
  • ODSETKI MAKSYMALNE ZA OPÓŹNIENIE– dwukrotność wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie (na dzień 02.07.2016r. wynoszą 14%) [art. 359 i 481 KC].

W większości banków zmieniono zasady naliczania odsetek za opóźnienie zgodnie z definicją ustawową odsetek maksymalnych za opóźnienie (aktualnie 14%). Nieliczne banki pozostawiły sposób wyznaczania odsetek za opóźnienie na korzystniejszym dla kredytobiorcy poziomie czterokrotności kredytu lombardowego (aktualnie 10%).

 

W zakresie odsetek maksymalnych za opóźnienie przepisy oczekujące na wejście w życie zostały zmienione ponownie zanim zaczęły obowiązywać.

 

Na mocy Ustawy z dnia 5 sierpnia 2015 r. o zmianie ustawy o nadzorze nad rynkiem finansowym oraz niektórych innych ustaw [Dz.U. 2015 poz. 1357] z dniem 11.03.2016r. miała wejść w życie zmiana art.481 KC w zakresie odsetek maksymalnych za opóźnienie, które miały wynosić sześciokrotność kredytu lombardowego.

 

Ustawa z dnia 9 października 2015 r. o zmianie ustawy o terminach zapłaty w transakcjach handlowych, ustawy Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw [Dz.U. 2015 poz. 1830] zmieniła ten zapis ustalając odsetki maksymalne za opóźnienie na poziomie dwukrotności odsetek ustawowych za opóźnienie i termin wejścia w życie na 01.01.2016r.

 

Na mocy tej samej ustawy 11.03.2016r. wszedł w życie art.33a ustawy o kredycie konsumenckim (nie dotyczył kredytów zabezpieczonych hipoteką). Artykuł wprowadził górną granicę dla łącznej kwoty opłat z tyt. zaległości w spłacie kredytu i odsetek za opóźnienie, która to łączna kwota nie może przekroczyć odsetek maksymalnych za opóźnienie

 

Ustawa z dnia 12 maja 2011 o kredycie konsumenckim

 

Pozaodsetkowe koszty kredytu

[Zapis nie dotyczył kredytów zabezpieczonych hipoteką]

 

Na mocy Ustawy z dnia 5 sierpnia 2015 r. o zmianie ustawy o nadzorze nad rynkiem finansowym oraz niektórych innych ustaw [Dz.U. 2015 poz. 1357] z dniem 11.03.2016r. wprowadzono pojęcie pozaodsetkowych kosztów kredytu, rozumianych  jako wszystkie koszty ponoszone w związku z umową o kredyt konsumencki z wyłączeniem odsetek.

 

Określono maksymalną wysokość pozaodsetkowych kosztów kredytu wg wzoru:

Ustawa z dnia 12 maja 2011 o kredycie konsumenckim

 

Kredyty hipoteczne

W zakresie umów o kredyt zabezpieczony hipoteką oraz pożyczki zabezpieczonej hipoteką zakres obowiązywania ustawy (termin obowiązywania regulacji w tym zakresie do dnia 22.07.2017r.) został ograniczony do artykułów  22, 23, 29, 35, 35a oraz 46.

 

W szczególności obowiązki kredytodawcy lub pośrednika kredytowego dotyczyły:

  • Przekazania konsumentowi obowiązkowego formularza informacyjnego dotyczącego kredytu zabezpieczonego hipoteką zawierającego wszystkie podstawowe informacje określone w ustawie przed zawarciem umowy [art. 22,23].
  • Formy pisemnej umowy, sformułowanej w sposób jednoznaczny i zrozumiały, niezwłocznie doręczonej [art. 29].
  • Niezbędnych elementów umowy kredytowej określonych w prawie bankowym oraz dodatkowo w ustawie o kredycie konsumenckim [art. 35].
  • Prawo do spłaty kredytu w walucie kredytu denominowanego lub indeksowanego bez dodatkowych kosztów oraz prawo do nabywania waluty od dowolnego podmiotu [art.35a].

W zakresie kredytu hipotecznego sankcją kredytu darmowego (na podstawie art.46) obwarowane było naruszenie przez kredytodawcę art.35 dotyczącego elementów umowy o kredyt zabezpieczony hipoteką.

 

Regulacje te stanowiły etap przejściowy do czasu uchwalenia ustawy o kredycie hipotecznym.

 

Sankcje

Sankcja kredytu darmowego

a) kredyty hipoteczne

W stosunku do kredytów hipotecznych sankcja została złagodzona i konsument zobowiązany był do zwrotu kredytu bez odsetek i innych kosztów jedynie za okres 4 lat poprzedzających złożenie oświadczenia z wyjątkiem kosztów ustanowienia zabezpieczenia kredytu. Sankcja dotyczy kredytodawcy [art.46] .

Zapisy w zakresie kredytu i pożyczki zabezpieczonych hipotecznie zostały uchylone z dniem 22.07.2017r. w związku z wejściem w życie ustawy o kredycie hipotecznym.

b) kredyt konsumencki

Sankcję kredytu darmowego reguluje art. 45 ustawy, a w szczególności dotyczy ona:

  • Zachowania formy pisemnej umowy.
  • Umieszczenia w treści umowy wskazanych postanowień.
  • Odsetek maksymalnych za opóźnienie.
  • Maksymalnej wysokości pozaodsetkowych kosztów kredytu.
  • Zasad odroczenia spłaty zadłużenia w okresie 120 dni od dnia wypłaty tego kredytu.
  • Zasad udzielenia konsumentowi, który nie dokonał pełnej spłaty kredytu, kolejnych kredytów w okresie 120 dni od dnia wypłaty pierwszego z kredytów.

 

Sankcja tzw. kredytu darmowego oznacza, że konsument po złożeniu kredytodawcy pisemnego oświadczenia, zwraca kredyt bez odsetek i innych kosztów kredytu w terminie i w sposób określony w umowie, a jeżeli w umowie nie określono zasad i terminów spłaty kredytu, kredyt jest zwracany w równych miesięcznych ratach, w terminie 5 lat dla  kredytów do 80.000 zł lub 10 lat w przypadku kredytów powyżej 80.000 zł.

c) okres przedawnienia

Uprawnienie do skorzystania z sankcji kredytu darmowego ulega przedawnieniu z upływem jednego roku od dnia wykonania umowy.

 

Spłata kredytu przed terminem

Konsument ma prawo w każdym czasie bez uprzedniego poinformowania kredytodawcy do spłaty całości lub części kredytu przed terminem określonym w umowie. W przypadku wcześniejszej całkowitej lub częściowej spłaty całkowity koszt kredytu ulega obniżeniu o te koszty, które dotyczą okresu, o który skrócono czas obowiązywania umowy. Możliwe jest zastrzeżenie w umowie kredytu prowizji za spłatę kredytu przed terminem, pod warunkiem spełnienia określonych warunków wskazanych w ustawie. Kredytodawca rozlicza się z konsumentem w terminie 14 dni od dnia dokonania wcześniejszej spłaty kredytu w całości.

 

Regulacjami w zakresie prowizji za wcześniejszą spłatę nie były objęte kredyty zabezpieczone hipoteką (dotyczy umów zawartych przed 22.07.2017) 

Odstąpienie od umowy

W myśl ustawy konsument ma prawo, bez podania przyczyny, do odstąpienia od umowy o kredyt w terminie 14 dni od jej zawarcia, a jeżeli umowa o kredyt nie zawiera wszystkich wymaganych elementów określonych w ustawie, w terminie 14 dni od dnia dostarczenia mu wszystkich wymaganych informacji. Fakt ten musi wykazać kredytodawca.

Konsument nie ponosi kosztów związanych z odstąpieniem za wyjątkiem odsetek za okres od dnia wypłaty kredytu do dnia jego spłaty. Kwotę kredytu wraz z odsetkami konsument zwraca w terminie 30 dni od złożenia oświadczenia o odstąpieniu od umowy. Kredytodawcy natomiast przysługuje jedynie zwrot kosztów poniesionych w związku z udzielonym kredytem na rzecz organów administracji publicznej oraz kosztów opłat notarialnych. 

 

Regulacjami dotyczącymi odstąpienia od umowy nie były objęte kredyty i pożyczki zabezpieczone hipoteką na nieruchomości (dotyczy umów zawartych przed 22.07.2017). 

Kredytowanie prowizji za udzielenie kredytu 

Ustawa o kredycie konsumenckim wywołała różnice interpretacyjne i w ślad za tym różne rozwiązania banków w zakresie kredytowanej prowizji za udzielenie kredytu.

Problem dotyczy możliwości ujmowania kwoty kredytowanej prowizji równocześnie w całkowitej kwocie kredytu (jako cel kredytu) i całkowitym koszcie kredytu (jako koszt kredytu). Pojawiły się wątpliwości, czy od kwoty kredytu przeznaczonej na prowizję banku można naliczać odsetki.

 

Problem został zauważony i omówiony w raporcie Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z 2012r.

[UOKiK, Raport z kontroli przedsiębiorców udzielających kredytów konsumenckich w 2012 roku,  https://www.uokik.gov.pl/raporty2.php , dostęp 03.07.2016, s.30-33].

 

Jak wskazuje UOKiK niejednolita praktyka banków może uniemożliwić prawidłowe porównanie ofert, a ponieważ literalne brzmienie przepisów ustawy o kredycie konsumenckim nie daje jednoznacznej odpowiedzi w zakresie właściwego sposobu informowania o kosztach UOKiK stoi na stanowisku, że kredytowane koszty  powinno się uwzględniać jedynie po stronie całkowitego kosztu kredytu.

 

Rejestr Instytucji Pożyczkowych

Regulacje w tym zakresie weszły w życie od 22.07.2017r.

 

Instytucja pożyczkowa może podjąć wykonywanie działalności po uzyskaniu wpisu do rejestru instytucji pożyczkowych [rozdział 5a].

 

Rejestr prowadzony jest przez Komisję Nadzoru Finansowego.

 

Rejestr Instytucji Pożyczkowych

 

Rejestr Pośredników Kredytowych – dział II 

Regulacje w tym zakresie weszły w życie od 22.07.2017r.

 

Pośrednik kredytowy może podjąć wykonywanie działalności pośrednictwa w zakresie kredytów konsumenckich po uzyskaniu wpisu w dziale drugim rejestru pośredników kredytowych [rozdział 5aa].

 

Rejestr prowadzony jest przez Komisję Nadzoru Finansowego.

 

Rejestr Pośredników Kredytowych – dział II – kredyt konsumencki


 

Źródła:

  1. Ustawa z dnia 12 maja 2011r o kredycie konsumenckim, [Dz.U. 2011 nr 126 poz. 715]
  2. Ustawa z dnia 23 marca 2017 r. o kredycie hipotecznym oraz o nadzorze nad pośrednikami kredytu hipotecznego i agentami [Dz.U. 2017 poz. 819]
  3. Ustawa z dnia 9 października 2015 r. o zmianie ustawy o terminach zapłaty w transakcjach handlowych, ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw [Dz.U. 2015 poz. 1830]
  4. Ustawa z dnia 5 sierpnia 2015 r. o zmianie ustawy o nadzorze nad rynkiem finansowym oraz niektórych innych ustaw [Dz.U. 2015 poz. 1357]
  5. [UOKiK, Raport z kontroli przedsiębiorców udzielających kredytów konsumenckich w 2012 roku,
    https:// www.uokik.gov.pl/raporty2.php , dostęp 03.07.2016, s.30-33].

 

Powyższy tekst stanowi skrócony i zaktualizowany fragment pracy podyplomowej „Kredyt hipoteczny na rynku detalicznym na tle doradztwa finansowego”, złożonej  na Uniwersytecie Ekonomicznym w Poznaniu w ramach studiów podyplomowych „Bankowość i doradztwo finansowe”, obronionej dnia 22.10.2016r.


 

Copyright @Bożena Myszczyszyn, Ekspert Finansowy i Kredytowy, EKSPERTKA.PL

Wszelkie prawa zastrzeżone.